Durum gazeteciliğiyle bağlantısı kurulabilecek bir başka gazetecilik türü, araştırmacı gazeteciliktir. Kırklareli ’de yapılan haberlerin bir çoğu araştırmacı gazetecilik tanımı ile benzerlik taşır.
Araştırmacı gazetecilik türünün ne olduğu çok tartışılmaktadır. Her ülkenin kendi geleneğine göre tanımları olabilir. Örneğin Türkiye’deki genel eğilim “Her haber araştırma gerektirir, bu nedenle araştırmacı gazetecilik diye ayrı bir tür yoktur!” fikrine çok yakındır. Bunun nedenleri konusunda bazı fikirler ilerideki paragraflarda sunulacaktır. Dünyanın en büyük araştırmacı gazeteciler birliği olan Investigative Reporters and Editors derneğinin tanımına göre araştırmacı gazetecilik, “Kişinin okuyucu, izleyici ya da dinleyiciler için önem taşıyan konularda kendi girişimi ve çalışmalarının ürünleriyle yaptığı haberciliktir. Yapılan habere konu olan kişiler çoğunlukla, mercek altına alınan meselelerin gizli tutulmasını isteyeceklerdir.” Investigation sözcüğü İngilizce’de araştırmadan öte sorgulama anlamına gelir ve bir anlamda denetim çağrıştırır.
Tanımlar üzerinden yapılan tartışmaların anlamı olmadığı için tarihsel gelişime ve çıktığı ülkenin bağlamına bakmak yararlı olacak. Kuruşluk gazetenin ortaya çıkışından başlayarak hükümetleri, bakanları, siyasetçileri, ünlü şahsiyetleri sarsacak gerçeklerin ortaya çıkartılması bağımsız gazetecilerin önemli uğraşları arasında olmuştur. 19. YY’da bu tür haberlerle uğraşanları “çöplük eşeleyiciler,” “skandal gazetecileri” olarak tanımlanmıştır.
Öte yandan 1974 yılında Washington Post gazetesinin araştırmacı gazetecilik bölümü muhabirlerinin ortaya çıkarttığı bir skandalın Cumhurbaşkanı Nixon’un devrilmesinde kilit rol oynaması, dahası bu skandalı ortaya çıkartan sürecin “Başkanın Adamları” (All president’s men) olarak başarılı bir filme kaynaklık etmesi bu türün böyle tanınmasında etkili olmuştur. Washington Post araştırmacı gazetecilik biriminin, Cumhuriyetçi Nixon’un, rakibi Demokrat Parti’nin seçim merkezlerinden birinde gerçekleşen bir hırsızlık olayını eşelemesiyle başlayan süreçte, soygunun Nixon’un emriyle yapıldığı ortaya çıkarılmıştır.
Nixon, düşürülmemek için istifa etmek durumunda kalmıştır. Bu gazetecilik başarısı, araştırmacı gazeteciliğin hükümetleri sarsan haberlerle özdeşleşleşmesine yol açmıştır. Oysa Washington Post gazetesinin araştırmacı gazetecilik bürosu sadece bu tür skandallarla değil çok farklı haber üretiminde bulunmuştur. Bu nedenle İngilizcesi “investigative reporting” olan araştırmacı gazetecilik çoğu zaman skandal gazeteciliği olarak tanımlanabilmektedir. Araştırmacı gazetecilik ürünleri yayınlanırken veya yayınlandıktan sonra başlayan süreçte ortaya çıkan yeni gelişmeler, olay gazeteciliğinin de konusu olabilir.
Örneğin savlara verilen basın açıklamaları, mahkeme başvuruları, ilgili tarafların demeçleri gibi. Araştırmacı gazetecilerden kamuoyundan gizlenen, haber olarak patladığında infial yaratacak, koltukları sarsacak, hükümetleri istifaya sürükleyecek haberlerin beklendiği durumlar söz konusu olmuştur. Ama araştırmacı gazetecilik sadece hükümetleri devirecek haberlerin, belgelerin ortaya çıkartılması değildir. Araştırmacı gazetecilikten, sistem hatalarını inceleyen, örneğin düzenleyici ya da adli sistemlerin nasıl işlemez duruma geldiğini anlatan ya da hayattaki adaletsizlikleri ortaya çıkaran dal olarak söz edilmesi de mümkündür.
Araştırmacı haberciliği “görünmeyeni görünür kılma” işi olarak da düşünmek mümkündür. Görünmeyenlerden kasıt, kimi zaman bir sır perdesi arkasında kalan, ya da kasten saklı tutulan; bazen de, gözümüzün önünde olduğu halde göremediklerimizdir.
Araştırmacı gazeteciliğin önemli özellikleri olarak şunları sayabiliriz:
Bazı durumlarda gazetenin araştırmacı gazetecilik biriminde çalışan gazeteciler haberleri üretiler.
Bazı durumlardaysa, çok sayıda muhabir olmasa bile, deneyimli, kendini kanıtlamış gazetecilerin araştırmacı gazetecilikle görevlendirildikleri görülür.
Araştırmacı gazetecilik haberlerinin üretilmesi diğer durum gazeteciliği türlerine kıyasla çok daha uzun olabilir.
Parasal olarak daha fazla yatırım gerektirir. Belki de bir şey çıkmayacak bir haber için yolculuk masrafları, muhabirlerin başka haber yapmamasının getirdiği “fırsat maliyetleri” yüksektir. Avukatlık masrafları yanında, ne kadar belgeli de olsa, hakkında ileri sürülen savları kişilerin mahkemelere götürmesi ve yüksek tazminatlar istemesi mümkündür.
Yolsuzlukları, yasadışılıkları ortaya çıkartmaya çalışan araştırmacı gazeteciler tehlike altındadırlar. Bunlar kiralanmış kişiler olabileceği gibi devletlerin gizli veya yarı-gizli istihbarat birimleri olabilir. Bu konularda, gerçek olaylardan yola çıkan pek çok sinema filmi bulabilirsiniz.
