Derinlikli haberleri, olay haberlerin yüzeyselliğinin ötesine geçmeye çalışan haber türleri demeti olarak tanımlayabiliriz. Derinlikli haber kategorisine Kırklareli’de yapılan çok sayıda haber türü konabilir. Haber türlerinin kavramsallaştırılması ülkeden ülkeye değişir. Örneğin İngilizce’de “spot feature” Türkçe’ye çevrildiğinde “spot özel haber” olsa da Türkiye’de daha çok “kutu haber” diye geçer. Aynı durum pek çok türün sınıflandırılmasında da geçerlidir.
Türkiye’deki gazetecilik uygulamalarında “özel haber” denen tür, haberi yazan muhabirinin imzasının bulunduğu haberler için kullanılır. Bir muhabirin imzası olay haberinde kullanılıyorsa, bu haber atlatma haber sınıfına girer. İmza özel haberse durum haberciliği kapsamına girer. İngilizce’deyse “feature news” sadece durum haberler için kullanılır. Özel haber muhabirin imzasının çeşitli nedenlerle konmadığı haberlerde de söz konusu olabilir. Bazı durumlarda muhabirin imzası, haber merkezi müdürlerince çıkartılabilir.
Buradaki gerekçelerden biri yeni muhabire “erken” imza koydurmamak veya “ismin eskimesinin” önlenmesi olabilir. Kimi kurumlarda sürekli az sayıdaki muhabirin imzasının çıkıyor olması, tüm haberlerin çok küçük bir kadro tarafından çıkartıldığı izlenimini vereceği için imza konmasından kaçınılması söz konusu olabilir. Böyle durumlarda da haberin durum haber niteliği değişmez. Arkaplan haberleri Örneğin tren kazasında 140 kişinin ölmüş, yüzlerce insanın yaralanmış olması olay haberdir. O haberin gecikmesi mümkün değildir ve baskı saatine kadar ne kadar bilgi toplanırsa haber öyle çıkacaktır. Bu haberin çıktığı bölümde Türkiye’deki gelmiş geçmiş tren kazalarıyla ilgili bir arkaplan haber konsa yararlı olabilir.
Ancak zaman baskısıyla bu tür bir haberin yazılması, hazır olarak varsa bile sayfada yer ayrılması mümkün olmayabilir. Gazete haber müdürleri, daha kısa daha hızlı olacak bazı ek bilgileri koymayı yeğleyebilirler. Örneğin son yıllardaki büyük tren kazalarıyla ilgili bir haber yapılması istenebilir. Bu haberi hangi türe sokabiliriz? En yakın olduğu tür arkaplan haberidir. Ancak etraflı bir arkaplan haberinden daha az ve daha kısa olduğundan “Kutu haberi” denebilir. Kutu haberi, genellikle olay haberin aldığı yerde ayrı bir kutu içine konmuş haberdir.
Kutu haberleri çoğu zaman, olay haberlerin patladığı andaki gazetede bile, olayın daha iyi anlaşılması, daha iyi anlamlandırılması için yardımcı olan haberlerdir. Örneğin bir maden kazasında çok sayıda işçinin öldüğüne ilişkin haber olay haberdir. Bu haberin yanına, söz konusu işyerinde daha önce işyeri sendikasının işyeri güvenliği sağlanmadığı için Çalışma Bakanlığı’na başvuru yapmış olduğu ve bunun özet içeriği kutu haber olarak kullanılabilir.
Açıklayıcı haberlere, Türkiye basınında analitik haber dendiği de görülür. İngilizce konuşulan ülkelerde “feature news”, “analysis” “açıklayıcı haber” (interpretive) kavramları kullanılır. Açıklayıcı haber, bazen olay haber başlığıyla aynı başlığa sahip olabilir. Konusu aynı olabilir. Bu haberi durum haber yapan, olay haberciliğinin ötesine geçme çabasıdır.
Örneğin haberi olduğu gibi vermek yerine konunun uzmanlarından bazı görüşlerin alınması, bazı istatistiklerin kullanılması haberin daha iy anlaşılmasına yardımcı olacaktır. Bu açıdan olay habere son derece yakın bir haber türü olması, onu diğer durum haberlerinden ayırır.
Çözümleyici haberin açıklayıcı olandan farkı, sadece bir kaç uzman yerine konunun tüm paydaşlarının veya farklı düşünen uzmanlarının görüşlerinin de habere katılmasıdır. Haberin içerdiği kaynaklar, deliller/kanıtlar daha geniştir. Çoğu zaman tek haberin dışında dizi veya birkaç haber olabilir.
Görseller, grafikler ve diğer çoklu ortam içerikleri titizlikle seçilir veya üretilir. Diyelim ki Türkiye’de bir sivil toplum örgütü ilgili olduğu konuyla ilgili bir rapor yayımladı. Rapor, çocuklara yönelik insan hakları karşıtı uygulamalar üzerine olsun. Bir gazeteci bu raporu yayımlandığı gün haberleştirirse bu çözümleyici haber olur mu? Yukarıdaki tanımlara göre toplumsal eğilimleri anlatan haberler durum gazeteciliği içinde değerlendirilmektedir, ancak söz konusu haber durum gazeteciliği altında ele aldığımız çözümleyici haber sınıfına girmez. Çünkü bu haber gazetecinin bir girişimine dayalı olarak yapılmamıştır. O raporun yayımlanması rutin haber kapsamındadır. Raporun yayımlanacağı tüm gazetelere bildirilmiş ve basın kiti tüm gazetecilere gönderilmiştir. Bununla birlikte, raporun içindeki belli bir unsuru, rapor yayımlandıktan bir kaç hafta sonra, başka kaynaklarla geliştirerek yapılan bir haber, çözümleyici haber kapsamına girebilir.
