Çoğu alan bir noktada birbiri ile ilişkilidir. Kırklareli’de yaptığım okumalar esansında “Haber Sosyolojisi” üzerinde biraz araştırma yaptım.
Haber sosyolojisi haberlerin hangi konuları içerdiğini, haberlerin nasıl seçildiğini, seçimi etkileyen dış etkenleri, bu seçime ölçü olan değerleri ve seçimi yapanların taşıdıkları değerleri içerir. Ait oldukları konular, haberin içeriğini meydana getirir.
Bilindiği gibi her haberin bir konusu vardır. İşte bu konu haberin içeriğidir. Haberler ülke, toplum ve bireyleri konu alır. Habercilerin haberleri nasıl seçtiği konusu da haber sosyolojisinin en önemli ilgi alanlarından birisidir. Çünkü haberin seçilmesi, tamamen birtakım elle tutulmayan ve gözle görülmeyen değerlere bağlıdır.
Bu değerler, haberin özünde bulunan değerlerle, habercilerin haber seçiminde etkilendikleri tercihleridir. Haberin özünde bulunan değerler, onu haber yapan değerlerdir.
Habercileri etkileyen faktörler ise habercinin geçmişi, eğitimi, gelişimi, kişisel yargıları, içinde bulunduğu çalışma ortamı, çevresi, bürokraside geçirdiği deneyimler, okuyucuları ve toplumla olan ilişkileridir.
İşte bu tercih nedenleri, kişilere göre değiştiği için de haberciler birbirlerinden farklı haberler ortaya çıkarır. Aynı olayın çeşitli haberciler elinde farklı biçimlerde ortaya konmasının sebebi de budur. Amerikalı gazeteci Rosche, haber sosyolojisini şöyle tanımlamaktadır:
“Toplumsal bir ürün olarak basının içeriği, içinden çıktığı toplumun yansımasıdır. Kurumsal bir ürün olarak ise basının içeriği; işlevi haber toplama ve yazma olan uzmanlaşmış, kurumlaşmış çabaların sonucudur. Bu iç içe girmiş koşulların tümü ise haber sosyolojisini oluşturur.
Burada asıl önemli mesele ise neden belirli insanların, kuruluşların ve olayların diğerlerine göre basın tarafından devamlı izlendiğidir ki bu da haberlerin sosyolojisinden kaynaklanmaktadır.”
Günlük gazetelerde yayınlanan haberleri inceleyiniz. Habere konu olan olaylara haber niteliği kazandıran unsurları işlem basamaklarına uygun olarak değerlendiriniz.
Olaylara haber niteliği kazandıran unsurları analiz ediniz. Gazete ve radyo televizyon haberlerinden seçmeler yaparak haberin niteliklerini taşıyıp taşımadıklarını araştırınız.
Haberler üzerinde, haber-olay ilişkisini çözümleyiniz. Haberlerde yer alan olayları inceleyiniz. Hangi olaylar haber hâline getirilmiş ve gazetede nasıl değerlendirilmiştir.
Haberler üzerinde, haber-gerçek ilişkisini çözümleyiniz. Habercinin gerçek avcısı olması gereğini de dikkate alarak gerçek haberle gerçek olmayan haber örneklerini inceleyiniz.
Haberler üzerinde, kişi kavramını analiz ediniz. Belirlediğiniz birkaç söylem seçkiniyle ilgili, çok sayıda gazeteyi ve görüntülü medyayı tarayarak bir istatistik yapınız. Bu kişilerin yayın kurumuna göre, yer alma biçimine göre, haberinin içeriğine göre medyada nasıl ve ne oranda yer aldığını analiz ediniz.
Haber nitelikleri açısından haberi inceleyiniz. Haber niteliği taşıyan gazete haberleri ile haber niteliği taşımayan haberleri karşılaştırınız.
Haberler üzerinde objektiflik kavramının analizini yapınız. Haberleri karşılaştırınız. Haber-yorum ilişkisini çözümleyiniz.
Gazeteleri de analiz ederek gazetelerin yoruma ve habere ayırdıkları bölümlerde, belirlediğiniz bir haber konusunu nasıl ele aldığını sınıfta tartışınız. Haber sosyolojisi açısından olayları inceleyiniz. Gazeteleri analiz ediniz.
