Sahaya çıktığımda katıldığım programlarda ve basın açıklamalarında çekim yaparken fotoğrafların eline gazeteyi alan Kırklareli vatandaşları tarafından nasıl görüneceğini hesaplayarak çekim yapıyorum.
Gazete ve dergilerde karşılaştığımız fotoğrafları dikkatli incelediğinizde bu fotoğrafların diğer fotoğraflardan farklı olduğunu göreceksiniz. Genelde haber fotoğrafı olarak tanımladığımız görüntüleri farklı kılan, bir haberi destekler nitelikte çekilmiş olmalarıdır. Peki, haber fotoğrafı nedir? Onu diğer fotoğraflardan ayırt eden özellikler nelerdir?
Fotoğrafsız bir gazete ya da dergi düşünmek günümüz koşullarında artık neredeyse imkânsızdır. Okur, gazetede yer alan haberin fotoğrafını da görmeyi talep eder. Fotoğraf artık gazete ve dergiler için yazı kadar hatta bazen ondan da önemli bir unsurdur. Fotoğraf haber metnine yeni boyutlar kazandırır. Okurun haberi anlamlandırma süreci fotoğrafın kullanılmasıyla değişir. Fotoğraf haber metninin kurduğu anlamı tek bir anda, haber metninden önce kurar, okur ise anlamı haberin metninden önce fotoğrafla algılar.
Bugün fotoğrafın olmadığı bir alan düşünmek neredeyse imkânsızdır. Kişisel tarihimizin de en önemli görsel tanıkları fotoğraflardır. Anlar, daha sonra hatırlanmak üzere fotoğraflanır ve albümlere kaldırılır. Kişisel tarihlerimiz fotoğraf albümlerinde saklanırken toplumsal tarihe tanıklık eden ve onu görsel olarak yeniden üreten fotoğraflar gazete ve dergilerde yer alır. Bazı haberlerin yeterince fotoğrafı olmadığından dergilerde yer almadıkları çok olur.
Fotoğrafın icadından bu yana yaşadığımız zamanlar, aynı zamanda belgesel ve haber fotoğrafçılığının tarihidir. Geriye dönüp bakıldığında, fotoğrafların bize yaşadığımız devre ilişkin önemli tarihsel belgeler bıraktığını görürüz. Fotoğraf tarihçileri haber fotoğrafçılığına Amerikan İç Savaşı’nın önemli bir etkinlik kazandırdığını iddia ederler. Amerikalı fotoğrafçı Mathew Brady bu dönemde Abraham Lincoln’e düzenlenen suikastın fotoğraflanmasını başarmış ve bu alanda önemli bir belge oluşumunu sağlamıştır.
Hatta Brady, Başkan Lincoln’ün seçimler sırasında portresini gazetelerde yayımlayarak hakkındaki ön yargıların değişmesini sağlamış hem portre fotoğrafının basında kullanımına öncülük etmiş hem de fotoğrafın ilk kez siyasi alanda propaganda malzemesi olarak kullanımını gerçekleştirmiştir. Siyaset bilimcileri Lincoln’ün seçilmesinde bu tür propagandaların büyük etkisinin olduğunu belirtiyor. Lincoln de anılarında Brady’nin portreleri sayesinde başkanlığı kazandığını itiraf etmiştir.
Gazetecilikte genel ilke “habere göre fotoğraf”tır. Ancak özellikle magazin gazeteciliğinde “fotoğrafa göre haber” yapmak ağır basmaktadır. Bu da zamanla fotoğrafın haber metninin önüne geçmesine neden olmakta ve renkli gazeteciliğin rağbet görmesini sağlamaktadır.
Basın fotoğrafı genel habercilik ilkelerine ve etik değerlere bağlı kalınarak kullanılmadığı takdirde çok önemli sorunlara neden olabilir. Bu yanıltıcı gerçekliğin bir örneğine l992 Körfez Savaşı’nda tüm dünya şahit oldu. Savaş sırasında yapılan her türlü katliam, hak ihlalleri, 750 bin asker ve sivilin akıbetini kamufle etmek için televizyonlar, basın kuruluşları ve kamuoyu Amerikan kaynaklı propagandacılar tarafından kasıtlı olarak yönlendirilmiş ve petrole bulanmış bir karabatağın acındırıcı fotoğrafı tüm dünya medyasına servis edilerek hedef bir anda saptırılmıştır.
Üstelik bu görüntünün savaş bölgesinden mi yoksa doğal ortamdan mı çekildiği otoriteler tarafından kuşkuyla karşılanmıştır. Fotoğraf uzmanları fotoğrafın stüdyo ortamında çekildiğini, birden fazla ışık kaynağının kullanıldığını gösteren açıklayıcı birçok ipucu tespit etmişlerdir. İşin diğer bir ilginç yanı ise bu fotoğrafı çeken Steve Mc. Curry’nin Afganistan Savaşı’nda medyaya servis edilen “Afganlı Genç Kız” fotoğrafına da imza atmasıdır.
Günümüz basını bu yönteme çok sık başvurmakta ve hedef kitle oluşumunda dengeyi hep kendi tarafına yönlendirebilmektedir. Buna benzer yöntemler kamuoyu oluşturmakta çok etkili olmaktadır. Haber fotoğrafçıları, insanlık ailesinin duygularını; acı ve sevinçlerini, doğayı ve yaşadıkları fiziksel çevreyi anlatmak için aracılık eder.
Yirminci yüzyılın ortasına doğru, baskı ve fotoğraftaki teknik gelişmelerin ardından haber ajanslarının yaygınlaşması ile basında yaşanan gelişmeler “öteki”ni merak ve anlama çabası, haber fotoğrafçılığını olmazsa olmaz bir konuma getirmiştir. Bugüne kadar dünyanın her yerinden acı, sevinç, savaş, politik, çevre, portre, keşif gibi çeşitli konularda foto röportajlar çekme geleneğini sürdüren seçkin Magnum geleneğindeki ajanslar, Henri Cartier-Bresson, E. Smith, R. Capa, Koudelka, Ara Güler, Sebastıao Salgado gibi fotoğraf ustaları dünyayı anlamamıza ve yorumlamamıza yardımcı olmuşlardır.
