Gazeteciliğin alt başlıkları altında aldığım eğitimi Kırklareli’de yerel basında çalışma şansı yakalayarak kazanıma dönüştürüyorum.
Birçok eylemin ya da söylemin hedef kitlelere ulaşması, “haber değeri bulunmadığı” gerekçesiyle engellenmekte ya da ertelenmektedir. Çünkü herhangi bir eylem ya da söylemin kitlelere ulaştırılması için içermesi gereken özellik haber değeri taşımasıdır.
Bu ilkelere bağlı kalmadan yazılan haber başarılı olmadığı gibi çoğu kez doğruları da yansıtmaz. Söz konusu değerler aynı zamanda konu seçilen olayın haber olup olamayacağının da bir göstergesidir.
Bir olayın haber olup olmadığına önce ona yaklaşan muhabir karar vermektedir. Muhabirin kaleme aldığı çoğu olay yazı işleri müdürlüğü sorumlularınca “değer” bulunmayarak gazetecilik diliyle “çöpe” gitmektedir.
Kuşkusuz her olay haber değildir. Habere konu oluşturacak olayın kitleleri ilgilendirmesi, daha doğrusu bazı değerleri taşıması gerekmektedir. Bu değerler 5’e ayrılmaktadır:
Zamanlılık
Yakınlık
Sonuç
Önemlilik
İnsanın ilgisini çekme
Muhabirden başlayarak genel yayın yönetmenine kadar yazı işlerindeki bütün görevliler bu değere özen göstermek zorundadır. Eğer dikkat edilmezse meydana gelen olay hemen önemini yitirir, belki de haber olmaktan çıkar.
Çünkü eskimiş olay haber değildir. Haberde zamanlılık değeri, olayın ne zaman ortaya çıktığı sorusunun yanıtıdır. Haber yazmada kullanılan 5N-1K kuralında, “Ne zaman?” sorusuna verilecek yanıt, zamanlılık değerini göstermektedir.
Örneğin, “bugün, sabahleyin, geceleyin, bir saat önce, bir süre önce, öğleden sonra, akşamüstü, gece yarısı, sabaha karşı, dün vb.” gibi zarflar olayın ne zaman gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Zamanı belirtilmeden yazılan haber eksiktir, kuşku ile karşılanır.
Haberde zaman değerini belirleyen üç bileşke vardır;
Yenilik: Olayın yeni olarak oluşmasını değil, yeni olarak bildirilmesini içerir. Unutulmuş, ihmal edilmiş bir bilgiyi gün ışığına çıkarmak ya da olmuş bitmiş bir olayla ilgili yeni bir gelişmenin yaşanması yenilik anlamına gelir.
Yenilik, “haber atlatma” ile de ilgilidir. Basın yayın organları; muhabirinden yazı işleri kadrosuna kadar meslekteki başarı ölçütlerinden biri olan “atlatma haber” üretmek çabasındadır. Daha önce meydana gelen ancak yeni öğrenilen bir olay da yenilik bileşkesine uygundur.
Anilik: Gazeteci hangi yöntemle olursa olsun kaynağa ulaştığında, sağladığı verileri vakit geçirmeden değerlendirmeli ve habere dönüştürmelidir. Bu süre mümkün olan en kısa zaman dilimini içine almaktadır.
Aniliğin özünde ivme, hızlılık vardır. Bilgiler ve veriler toplandıktan sonra yazımı geciktirme ve savsaklama haberi eskitebileceği için “anilik” kuralına dikkat edilmelidir. Teknolojik üstünlüğü dolayısıyla televizyon ve İnternet, gazetelere oranla daha avantajlı konumdadır.
Geçerlilik: Geçerlilik bileşkesi, anilikle bağlantılıdır. Geçerlilik süreci, haberin oluşumuyla başlamakta ve kitle iletişim aracına ulaştırılmasıyla sonra ermektedir.
Başlangıçla sonuç arasında geçen süre uzatıldığı takdirde haberin değerini yitirebileceği de olasıdır. Bu süre anilik maddesinde vurgulandığı gibi yine mümkün olan en kısa zaman dilimini öngörmektedir.
Örneğin, göçük altında 3 kişinin öldüğü, 4 kişinin kurtarıldığı haberi hazırlanır. Fakat haber yayınlanmadan, 1 kişinin daha öldüğü ve 2 kişinin de kurtarıldığı haberi gelirse ilk haber geçerliliğini yitirmiştir. Gerekli düzeltmeleri hemen yapıp haberin içeriğini değiştirmek gerekir. Çünkü önceden yazılmış haber geçerliliğini yitirir.
