Niteliksel Araştırmalar

Üniversiteden tanıdığım bir arkadaşım yürüttüğü iletişim çalışmaları hakkında Kırklareli’den veri talebinde bulundu.

İletişim araştırmalarında, incelenen olgu öncelikle insan olgusudur. Araştırmalarda bu faktörün göz ardı edilmemesi gerekir. Sadece niceliksel araştırmalar yaparak olguları açıklamaya çalışmak yetersiz kalabilir. Bu durumda niteliksel araştırmalar derinlemesine bilgi ihtiyacını karşılarlar. İletişim araştırmalarında nedir sorusuna cevap ararken niceliksel teknikleri kullanmak mümkündür. Niceliksel araştırmalar ile tüketicinin kim olduğunu belirlemek imkanı yakalanır.

Fakat neden sorusuna niceliksel yöntemler yeterince yardımcı olamaz. Tüketicinin neden o ürününü tercih edip etmediğinin cevabı, niceliksel araştırma yaparak detaylı bir biçimde tespit edilemez. Niceliksel yöntemler ile derinlemesine cevaplara ulaşmak güçleşir.

Tüketicinin nasıl davrandığını ve neden böyle davrandığını anlamak için, niceliksel araştırma kullanmak eksik bilgi edinilmesine sebep olabilir. Bu durumda niteliksel yöntemlerden faydalanmak çok daha verimli sonuçlar elde edilmesini sağlar. Günümüzde araştırmacılar, inceleme durumunda oldukları konuya uygun ise, her iki yöntemi de kullanarak çok daha etkili sonuçlara ulaşma yolunu tercih etmektedirler. Buraya kadar aktarılan niceliksel araştırma yöntemleri konusuna ilişkin bilgilerden sonra bu bölümde de iletişim araştırmalarında kullanılan niteliksel araştırma yöntemlerinin üzerinde daha ayrıntılı durulacaktır.

İçerik çözümlemesi, iletişim araştırmacılarının kitle iletişim araçlarındaki içeriğe yönelik geliştirdikleri bir yöntemdir. İçerik çözümlemesinde, belge ve metin çözümleme yoluna gidilir. Araştırmacıların birçoğu bu yöntemde belge ve metinlere birer gözlem olarak bakmaktadır. Bu belge ve metinleri sadece basılı medya için düşünmemek gerekir. Belge ve metinler, gazete, dergi, basılı medyadaki söyleşiler, makaleler, mektuplar, TV programları, radyo programları, politikacıların seçim dönemindeki kampanyaları ya da reklam metinleri olabilmektedir. İçerik çözümlemesinin; resmetme, sahiplik politikalarının incelenmesi, gerçek dünya ile karşılaştırma, temsil etme ve medya etkisi araştırmalarına destek vermek olmak üzere beş temel kullanım amacı bulunmaktadır.

İçerik çözümlemesinin resmetme amacı; Eğer medyanın bireyleri ya da toplulukları resmetme, biçimlendirmelerini ya da eğilimlerini belirlemek gibi bir amaç varsa içerik çözümlemesi buna yardımcı olacaktır. Örnek olarak, dizilerde erkeklerin nasıl yansıtıldığı, otomobil reklamlarında kadınların nasıl resmedildiği, çocuklu aile kavramının hangi tür reklamlarda kullanıldığı, yabancı filmlerde Türk kadınının nasıl sunulduğu, gençlerin sinema reklamlarında nasıl resmedildiği gibi konuları içerik çözümlemesi ile incelemek mümkündür. İçerik Çözümlemesinin Sahiplik Politikalarını İnceleme Amacı: Bu amaç ile medya içerik üreticilerinin amaç ve politikalarıyla ilgili verilere ulaşmak mümkündür. Örnek olarak, herhangi bir gazetenin kendi bağlı bulunduğu firmanın haberlerine sıklıkla yer vermesi, sosyal kampanyalarda firmaların kendi reklamlarını sunma çabalarının olup olmamasının belirlenmesi verilebilir.

İçerik çözümlemesinin gerçek dünya ile karşılaştırma amacı; Medya dünyası elbette ki gerçek dünyadan beslenmektedir ama gerçek dünyayı kendi dünyalarında bireylere ya da toplumlara nasıl göstermektedir? İşte bu sorunun cevabını bulmak için kullanılacak yöntemlerden biri de içerik çözümlemesidir. İçerik çözümlemesi amacıyla, medya içeriklerini, gerçek dünya göstergesi içerikleri ile karşılaştırmak mümkündür. Örneğin ülkemizdeki işsizlik oranı nüfusun % 12’sini oluşturuyorsa, Türk dizilerinde bu oranı temsil eden karakterlerin oranı ne kadardır? Ya da Türkiye’de çalışan kadınların oranı % 24.3 ise acaba Türk filmlerinde çalışan kadın karakterlerinin oranı nasıldır? İçerik

Çözümlemesinin temsil amacı; Toplumda belli grupların medya içeriklerinde nasıl yer aldığının resmedilmesi incelenmek isteniyorsa, içerik çözümlemesi ile inceleme yapmak mümkündür. Bu gruplar; azınlıklar, yoksullar, işsizler, zenginler, cemiyet grupları, yaşa göre farklı gruplar, cinsiyete göre gruplar, etnik kimlikler vb. olabilir. Basında etnik kimlikler nasıl yer alıyor, erkek dergilerindeki reklamlarda erkek ya da kadının nasıl yer aldığı, dizilerde yaşlı insanların nasıl gösterildiği gibi örnekler verilebilir.

İçerik Çözümlemesinin Medya Etkisi Araştırmalarına destek amacı; Bu amaç doğrultusundaki çalışmalar uygulamadan çok akademik alanda fayda sağlayan çalışmalar olarak düşünülebilir. Burada iletişim alanında yer alan kuramlar, teoriler ya da yaklaşımların medya araçlarında nasıl kullanıldığı incelenmeye çalışılır. Örnek olarak, mesaj stratejilerinin reklamlarda nasıl kullanıldığı, teorik olarak belirlenen toplumsal değerlerin dizilerde vurgulanıp vurgulanmadığı irdelenebilir.