Akademik kariyer yolunda Kırklareli’de yürüttüğüm çalışmalar kapsamında belli konular adına okumalar yapıyorum. Son zamanlarda okumalarını Sanayi Devrimi üzerine yapıyorum.
Sanayi Devrimi'nin başlamasına sebep olan faktörleri inceleyebilmek için öncelikle 17. ve 18. Yüzyıllarda Avrupa ve özellikle İngiltere’nin durumuna bakmak gerekir. 17. yüzyıl, Avrupa'da hararetin en fazla yükseldiği dönemdir. Pek çok iç savaş yaşanır.
18. yüzyılda Avrupa'da savaş sayısı artmış ve buna paralel olarak İngiltere'nin de bir önceki yüzyıla nazaran savaşlara katılımı çoğalmıştır. Özellikle Fransa ile pek çok kez savaşan İngiltere; Kral George Savaşı, Jakobenlere karşı mücadele ve Hindistan Savaşı gibi pek çok badire atlattıktan sonra yaşadığı yorgunluğa rağmen yüzyılın en önemli gelişmelerinden 7 Yıl Savaşlarına katılmıştır.
Dönemin sonlarına doğru yaşanan Amerikan devrimi ve Fransız devrimi sadece İngiltere'ye değil; öncelikli olarak Avrupa ve dolayısıyla bütün dünyayı etkisi altına alacak düşüncelere yol açmıştır.
10. ve 18. yüzyıllar arası geçen 8 asırlık dönem, farklı alanlarda pek çok gelişime ev sahipliği yaparak İngiltere’yi Sanayi Devrimi'ne yönlendirmiştir. 18. yüzyıla kadar İngiltere’yi Sanayi Devrimi'nin başlangıcı yapan savaş dışı sebepler beş ana başlık altında sıralandırılabilir;
Yeni Fikirler: Aydınlanma, diğer Avrupa ülkelerine kıyasla İngiltere'de bilimsel düşünmeyi teşvik etmiş ve zanaatkarlar zümresi, bilimsel metodu üretimlerine adapte etmeyi amaçlamıştır. Böylece İngiltere’de teknolojik gelişmeler başlamış ve Sanayi Devrimi'ne doğru ilk adım atılmıştır. (Özgür düşünce ortamı sayesinde patent alma imkanı)
Sosyal Konum: Dönemin şartlarına ve diğer ülkelerine bakıldığı zaman, İngiltere toplumu görece daha istikrarlıydı. Bu durum; istikrarlı pazara ve nitekim sömürgeler arası güvenli ticarete yol açtı. Güvenli ticaretin mevcudiyeti talep artışına sebep olunca, üretim tesislerinin sayısı, hacmi ve kalitesinde artış görüldü. Fakat üretim hanelerde gerçekleşen bu olumlu gelişmeler işçilere yansımadı. Zira işçiler güvenliksiz, ağır ve tehlikeli çalışma şartlarına maruz kalmaktaydılar.Bu durum işçi sınıfı anlayışının ortaya çıkmasına sebep oldu ve işçi hakları alanında reformist gelişmeler yaşandı.
Demografi: 14. yüzyılda Orta Asya'da görülen ve 19. yüzyıla kadar dünyayı etkileyen Kara Ölüm ‘ün Avrupa kıtasına zararı en fazla 17 ve 18. yüzyılda görülmektedir.
Zaten savaşlar yüzünden gerilemiş olan nüfus oranı, yine savaşlardan kaynaklanan Veba salgınının yayılması ile ikinci bir darbeye maruz kalmıştır.
Veba yüzünden nüfusunun yarısını ve bu sebeple iş gücü potansiyelinin büyük bir çoğunluğunu kaybeden İngiltere’de işçilik önem kazanmıştır.
Arzın düşüşüyle isçiler yaptıkları işler karşılığında ücret talep etmiş ve bu durum İngiltere’nin Avrupa'da köleliği pratik olarak sonlandıran ilk coğrafya olmasına sebep olmuştur.
Coğrafya: İngiltere’nin ada ülkesi olması, dönemin şartları göz önünde bulundurulduğunda, diğer Avrupa ülkelerine nazaran daha az savunma harcaması yapma avantajını doğurmaktadır. Nitekim bu durumun farkında olan İngiltere; komşu ve rakip potansiyeli taşıyan ülkelerin yaptığı zorunlu savunma harcamasını hem sermaye, hem de is gücü açısından başka alanlara kanalize etmiştir. Lakin İngiltere’nin coğrafi açıdan elinde bulunan yegane avantajı sadece jeo-stratejik savunma özgürlüğü değil; aynı zamanda yeraltı kaynaklandır. İngiltere, hem jeo-stratejik açıdan, hem de sanayileşmede kullanılacak ham madde açısından en azından Avrupa'da en uygun coğrafyaya sahip olan ülkeydi.
İktisadi Faktörler: Bahsi geçen dört önemli öge dikkate alındığında, İngiltere’nin finansal açıdan ilerlemesine yol açan platformun önünde hiç bir engel kalmadığı değerlendirilebilir. Bankacılık bu dönemde hızla ilerlemiştir. Aynı zamanda sermaye rekabetine yol açan bu atmosfer, kapitalist bağlamda güç birleşmelerini zorunlu kılmış ve şirket ortaklıkları ve çoklu (şemsiye) şirketler ortaya çıkmıştır. Bu gelişmeler sonucunda İngiltere'nin Menkul Kıymetler Borsası 17. yüzyılın sonunda demir ve kömür üzerinden hisse senedi satışlarına başlamıştır.
Aynı zamanda gerek ham madde ihtiyacının karşılanması, hem de üretim fazlasının satılması ve dolayısıyla kar marjının yükseltilmesi için sömürgecilik hareketleri de Sanayi Devrimine gidilen yolda atılan önemli adımlardandır.
İngiltere’nin Sanayi Devriminde pilot ülke olmasına yol açan en önemli beş başlık; Aydınlanma ve bilimsel metodolojinin yayılması, İngiltere toplumunun örgüsü, nüfusa etki eden unsurlar coğrafi ve ekonomik unsurlardır.
