Tarafsızlık haberciliğin en önemli unsurlarından biridir. Okulda ziyaretimize gelen usta gazetecilerinden aldığım tavsiyeleri Kırklareli’de kariyerimin ilk basamaklarını atarken kulağıma küpe oluyor.
Tarafsızlık (nesnellik, objektiflik); haber konusu olayı bireysel etkilerden uzak, doğruyu, yansız bir düzenleme ile olduğu gibi vermek ve gerçeklerden ayrılmamaktır. Haberde tarafsızlığın bazı ölçütleri vardır.
Bu ölçütler; Olayla ilgili verileri toplarken, bunları haber olarak düzenlerken, yayıma verirken kesinlik ve doğruluk ilkelerine uymak, haberde, içerikten ayrılmamak koşuluyla ana hatları aynen aktarmak, olayın farklı yönlerini işlerken yansız ve dengeli olmak, haberle yorumu birbirinden ayırmak ve verileri buna göre değerlendirmek, haberi yazanın, kendi görüşünü, yorumunu ve tutumunu içeriğe yansıtmamak, haberi düzenlerken hınç alma duygularından yanlı ve aykırı tutumlardan uzak durmaktır.
Haber içeriğinde, tarafsızlığa önem veren çağdaş gazetecilik anlayışında, yazınsal türler ve sayfa düzenleri de değişikliğe uğramaya başlamıştır. Örneğin, bireysel ve genel yoruma dönük yazınsal türler için ayrı sayfalar düzenlenmesi tercih edilerek çeşitli görüşlerin işlenmesine de olanak sağlanmıştır.
Gazeteci tarafsız haber vermenin savunmasını yapabilmek için özellikle şu koşulları yerine getirmekle yükümlü olmalıdır:
Tartışmalı konularda bütün tarafların görüşlerine yer verilmelidir. Gerçek olduğu öne sürülen konulardaki açıklamalar dikkate alınmalıdır. Kendi bakış açısını yansıtmadığını ifade etmek için haber kaynağının söylemlerini doğrudan ve tırnak içinde kullanılmalıdır. Haberde elden geldiğince somut gerçeğe yer verilmelidir.
Haberde tarafsızlık, toplanması ve değerlendirilmesi, yazılması ve yayınlanması aşamalarında gerçekleştirilmektedir. Bu üç aşama zincirleme olarak birbirine bağlı bulunmaktadır.
Örneğin, ilk aşamada nesnellik ölçülerine özen gösterilir, diğer aşamalarda gösterilmezse haber içeriğinde sapma ya da sapmalar meydana gelecektir. Haberde tarafsızlığı sağlamak için her aşamada ilke ve kurallar titizlikle uygulanmalıdır. Aşamaların herhangi birinde ilke ve kurallara uyulmadığı takdirde tarafsızlıktan söz edilemez.
Haberde tarafsızlık aynı zamanda, iletişim etiğinin de gereğidir. Haberde tarafsızlığa özen gösteren kitle iletişim araçları kamuoyunda olumlu izlenim bırakırken öznel anlayışı tercih edenler ise sürekli imaj kaybına uğramaktadır.
Nesnellik kavramının yerine getirilmesinde iyi niyet de önemli rol oynamaktadır. İyi niyet, her aşamada özenle korunursa tarafsızlık kavramının yaşama geçirilmesi kolaylaşacaktır.
Okuru ilgilendiren, habercinin kişisel görüşü değildir. Olayın ya da durumun kendisi önemlidir. Gazeteci, izlediği olaydan insan olarak etkilense bile duygularını öne çıkarmamalıdır. İzlediği olay ya da kişiye ön yargıyla yaklaşmamalıdır.
“Bunlar zaten böyledir.” gibi bir değerlendirme tarafsızlığı bozar. Haberde nesnelliğin sağlanması için olay ya da durumla ilgili tarafların görüşlerine yer verilmelidir. Nesnellik, habercinin haber kaynağına, olaya ya da duruma mesafeli yaklaşmasıyla sağlanır.
Tersine durumda haberci, kaynağın, olayın, durumun “halkla ilişkiler memuru” hâline gelebilir. Haberci, haberin içinde rol almamalıdır ve haberin parçası hâline gelmemelidir. Gazetecinin bu anlamda nitelikli olması gerekir.
Belirli düzeyde ve çağdaş biçimde eğitilmiş olması, yetkin bir kültür düzeyine sahip olması, çevresine karşı duyarlı olması, ülkenin sorunlarını bilmesi, uluslararası gelişmelerden haberdar olması, vicdani ve toplumsal değerlere sahip olması, ön yargılı davranmaması, özel bir amaca hizmet etmemesi, dürüst olması çok önemlidir.
