Kırklareli’deki çalışma hayatım sürecinde gerçekleştirdiğim görüşmelerde işimi daha iyi bir şekilde yapabilmek için notlarımdan yola çıkarak; röportajda gözlem ve aktarım çok önemli olduğu sonucuna vardım.
Röportaj ve söyleşi, birbirinden çok farklı yöntemler içeren yazı çeşitleri. Röportaj Latince bir kelime olan “reportare" den "taşımak' anlamına geliyor.
Muhabir de olayları görüp izleyiciye, okuyucuya aktaran kişidir. Söyleşi ise geçmişte Arapça bir kelime olan “mülakat" olarak adlandırılıyordu.
Görsel medyanın devreye girmesiyle röportaj yazıları arka planda kaldı, hatta mülakatlara yani söyleşilere yanlış da olsa röportaj denmeye başlandı.
Artık röportajlar detaylı anlatımların daha önemli olduğu haftalık veya aylık dergi gibi mecralarda kullanılıyor. Röportajda detaylar, gazetecinin tanık olduğu her şey, kısaca gözlemcilik çok önemli. Mekandaki duyguyu da anlatabildiğiniz zaman röportaj daha başarılı oluyor.
Gazeteci ve edebiyatçı...
Röportajda aktarım kadar üslup da önemli. Röportaj bu anlamda gazetecilik ile edebiyat arasında bir köprü kurar çünkü öyküsel bir anlatım tarzı vardır.
Gazeteci ve edebiyatçı isimlere Türkiye'den Yaşar Kemal örnek verilebilir. Yaşar Kemal gittiği maden ocaklarında sadece işçilerin çalışma şartlarından bahsetmeyip, madenlerle veya aileleriyle ilgili betimlemeler de yapmıştır.
Söyleşide sorular, Röportajda tanıklık var.
Söyleşide gazeteci geri planda kalır. Söyleşiler bir kişi ile röportaj ise birden fazla kişi ile hatta sadece mekanla ilgili olarak yapılabilir.
Söyleşiler genellikle Pazar ve Pazartesi günleri çıkar.
Kamuoyunda merak edilen ünlü kişileri konu alan söyleşiler Pazar, gündemdeki haberlere değinen söyleşiler ise Pazartesi günleri yayınlanır.
Gazetecilik etiği açısından, kişiye odaklı söyleşilerde kaynakla kurulan ilişkide, doğru bilgi aktarımı, sorularda nesnellik; ne fazla övgüye kaçıcı, ne de yüz kızartıcı soruların olmaması, aşırıya kaçmamak konusunda dikkat gösterilmesi gerekir.
Yüz yüze yapılan söyleşiler daha avantajlı.
Söyleşinin birden fazla çeşidi vardır. Bunların avantaj ve dezavantajları bulunur.
Yüz yüze yapılan söyleşiler, mimikler, ses tonu, vücut dili, aktarım tarzından yakalanabilecek ipuçları açısından önemli ve tercih edilir söyleşilerdir.
Telefon söyleşilerinin dezavantajı ise bunları göremiyor olmaktır.
Telefon söyleşilerinin, kaynak kişinin telefonda görüşünü bildirmemesi ya da kısa kesmesi gibi dezavantajları olabilir.
Internet söyleşileri ise çok sıklıkla başvurulan bir söyleşi turu değildir. Çünkü acaba soruları
gerçekten muhatap olunan kişi mi yanıtlıyor gibi sorular gündeme gelir. Bu konuda güveni tam olarak sağlamadıkça pek tercih edilmemesi gereken bir yöntemdir.
Paneller de biçim bakımından söyleşi çeşitleri arasında yer alır. Basın toplantısında ise kontrol toplantıyı yapanın elindedir, gazetecide değildir.
Sokak söyleşileri de popüler bir konuda nabız tutma, sokaktaki insanın ne düşündüğünü öğrenme anlamında önemli bir söyleşi türüdür.
