Kitle iletişimini üretenler, iletişim örgütünde çalışanlardır. Kırklareli’de yürütmekte olduğum işletişim örgütünde yer alıyorum. Medyada üretilen ürünün biçimlenmesini belirleyen profesyoneller kitle iletişimini üreten emeğin uzman kadrosudur. Üretimin olabilmesi için teknolojik pazar ve emek pazarı gerekir. Kitle iletişiminin üretimi profesyonel iletişimcileri gerektirir. Profesyonel iletişimcilerin “neyi nasıl ürettiklerine” profesyonel pratikler denir. Bu profesyonel pratiklerin dayandığı ve sürdürdüğü düşünce sistemine de profesyonel ideolojiler denir.
Profesyoneller medya ürünlerinin içeriğini inşa ederler. Profesyonel ideolojiler, profesyoneller ve işleri hakkında insanlarda olumlu imajlar oluşturmayı içerir. Medya profesyonelleri hakkında nesnel oldukları hakkında yaygın bir görüş vardır.
Medya profesyonelleri ile ilgili asıl üzerinde şiddetle tartışılması gereken konu nesnellik veya yanlılık değil “dürüstlük” ve dürüstlüğün ve ilişkilerin karakteri içinde ortadan kaldırılması olmalıdır.
Medya profesyonelleri ekonomik, siyasal ve diğer güçlere karşı halkın gözü, kulağı ve dili olamaz; aksine, halkın gözünü, kulağını ve dilini belli endüstriyel ve siyasal yapıların çıkar bilinci yönünde biçimlendirmeye isteyerek katılırlar ya da istemeyerek katılmak zorunda kalırlar. Profesyonellik, örgütün ve örgütü var eden sistemin genel amacını, politikasını, hoşgörü çerçevesini, kontrollü alternatiflerini, dostunu ve düşmanının bilerek üretimde bulunmaktır.
Profesyonelin Oluşumu, Pratikleri ve Sorunlar: Profesyonel yaratma işinde, en etkili “ikna ve biçimlendirme araçlarının başında” az ücretle çalıştırma, sendikasız çalıştırma, iş güvencesinden yoksun bırakma ve başka yerde iş bulmasını engelleme gelir. Buna, iletişim fakültelerindeki eğitimi “meslek okulu eğitimine” dönüştürme çabasını ekleyebiliriz.
Profesyoneller medyanın iş gücünü temsil ederler. Kitle iletişim ürünü, iş gücünün birlikte çalışmasıyla ortaya çıkartılır. Çalışma koşulları o iş yerinde ve iş alanında egemen olan çalıştırma ve çalışma kültürüne göre biçimlendirilir.
Gazetecilik ve halkla ilişkiler başta olmak üzere, medya alanında profesyonelleşme eski çağlardan beri süregelen “ustalık çıraklık” sisteminin getirdiği biçimde sürdürülmektedir. Alaylılar usta-ağabeylerinden gördüklerini yeniden üretirken, “okullular” dışarıda bırakılmaktadır. Medya alanında işe alma ve işten çıkarma ve iş koşulları ne yazık ki yönetsel keyfiliklerle doludur.
Türkiye’de gazetecilerin ekonomik ve sosyal haklarını düzenleyen yasalar: Basın İş Yasası olarak bilinen 212 sayılı Yasa, Sendikalar Yasası ve Toplu İş sözleşmesi Grev ve Lokavt Yasası’dır. Sigortalı çalıştırma durumunda ise Gazetecilerin iş sözleşmeleri 212 sayılı yasa yerine 1475 sayılı İş Yasası’na göre yapılmaktadır. Bunun yanında yaygın olarak görülen iş koşulları: Fazla çalışmaya ek ödeme yapılmaması, haftalık dinlenme süresinden yoksun bırakma, bayramlardaki tatil haklarından yoksunluk, siyasal iktidar ilişkisinin kötüye kullanılması, başka mecralarda kullanılan ürüne ödeme yapılmaması, sendikasızlık, işini kaybetme korkusu, kamu kurumları ve yöneticileriyle iyi geçinmek zorunluluğu, fazla mesai, haftalık/yıllık izin isteğinin işten atılma korkusu yaratması gibi.
Profesyonel Pratikler Sorunlarına Çözümler: Çözümler, çalışanlarının haklarını koruyan yasaların olmasıdır. Bununla birlikte, bu yasaların uygulanmasının sağlanması, siyasal yönetimlerle ve kamu güçleriyle ilişkilerde medya profesyonellerinin bağımsızlıklarını yok eden koşulların ortadan kaldırılması, medya personelinin kaynağını açıklamama hakkının korunması, düşünce ve ifade özgürlüğünün işler hale getirilmesi, işverenin keyfi olarak işe alma ve işten atma, iş koşullarını keyfi olarak düzenleme gibi yaptırımlarına izin veren yapısal ve ilişkisel sorunların çözülmesiyle olabilir.
İçeriğin Biçimlendirilmesi: İçeriğin biçimlendirilmesi demek, mesajın uygun bir şekilde paketlenmesi demektir. İçerik için “neyin uygun olduğuna” karar veren paketlemeyi yapan profesyoneldir.
Medya içeriğinin biçimlenmesinde, medya sahipliğinden, mesleğim biçimlendirilmiş baskın karakterinden, siyasal baskılar ve ilişkilerden gelen belirleyici etkiler yanında, ciddi şekilde reklam endüstrilerinin baskıları ve aynı zamanda ödülleri de vardır. Ürün biçimlendirmede yapımcı aslında önemli özgürlüklere sahiptir. Bazıları bunu iyiye kullanırken bazıları da çeşitli bireysel nedenler ve çıkar ilişkileri nedeniyle kötüye kullanırlar.
İçeriğin üretim süreçleri artık standartlaşmıştır. Bir dizi yapımı hazır bir metinde belli boşlukları alışılagelmiş rutinlere uyarak doldurmadır. Haberler de öyledir. Önde gelen televizyonların haber formatına bakarsanız, aralarında fark olmadığını görürsünüz.
Medyada Temsil ve Temsilin Karakteri: Medya ile temsilde gerçek ve yaşam yeniden kurgulanır. Bir film, film yapımcısının dünya görüşü açısından hayatın kurgulanmasıdır. Bir dizi de öyle. Bir haber programı o gün toplumda olanlar arasından seçilmiş olayların, haberciler tarafından yeniden inşasıdır. Dolayısıyla, medya demek, “kurgulayan ve öyküleyen temsil sistemi” demektir. Kitle iletişimiyle birlikte sosyal anlatılar merkezileşmiştir. Temsil konuşu şu gruplarla özetlenir: Doğru temsil, doğruyu abartarak temsil, abartarak yanlış temsil, abartma yerine azaltılmış temsil, yer vermeme yok sayma, temsil doğrudur, ama sunulan nedenler ve çözümler yanlıştır.
